Prof. Dr. Şükrü Ersoy’dan obruk uyarısı: ‘Depremi beklerken evinizi bir obruk çukurunun dibinde bulabilirsiniz’

Öncelikle obruk bir çökme olayı. Çökme olayı sadece İç Anadolu’da değil her yerde gelişebilir. Yani çökme insani kaynaklarla da olabilir ama Orta Anadolu’da Konya Karapınar, Çumra ve civarlarında gelişen karstik bir olay sonucu ve buna bağlı küresel iklim değişikliği ile birlikte hızlanan bir olay. Peki nedir bu obruk? Obruk silindirik bir çökme biçimi. Yerin altında eriyebilir kayaların oluşturduğu mağara sistemleri var. Yeryüzünden biz onları görmüyoruz ama onları tutan önemli etken su. Yani yeraltı suları mağara boşluklarına doldurduğu zaman çökme meydana gelmiyor ama son zamanlarda küresel iklim değişiminin hızla arttığını biliyoruz. Bunun etkisiyle birlikte insanoğlu suya daha çok yöneliyor. Yeraltındaki sular, nehirler falan azalınca da yer altı suyuna başvurmak zorunda kalıyor özellikle tarımsal alanlarda. İşte kuyular açıyorlar, buralardan su alıyorlar, o mağaraları tutan su tükeniyor. Tükenince onları tutan güç de ortadan kalkmış oluyor. Zaman zaman ya depremlerle ya da kendiliğinden çökmeler meydana geliyor.

Su krizi üzerinden anlatacak olursak Türkiye Akdeniz’de en bol suyu olan ülkeydi. 30-40 sene önce kişi başına düşen su miktarı 4 bin ton civarındaydı. Şimdi bu bin 300 tonlara kadar düştü. İnsanlar çoğalıyor, nüfus artıyor ve bununla birlikte suya olan ihtiyaç artıyor ve tarımsal alanlardaki yanlış seçimlerden dolayı da suya çok ihtiyacı olan bitkileri seçiyoruz. Yani tarım politikasında bu anlamda gözden geçirmek gerekiyor. Netice itibariyle suyu çok kullanmak zorunda kalıyoruz. Sadece evlerde içtiğimiz, musluklarda içtiğimiz sular değil, bu sular zaten çok önemli bir yer tutmuyor. Önemli olan şu miktarı ya sanayide tüketiliyor ya da tarım alanlarında tüketiliyor. O yüzden bu anlamda da bir dönüşüm geçirmemiz gerekiyor. Çünkü küresel iklim değişimi konusunda henüz tam freni basmış değiliz. Yani yine şiddetini giderek arttırarak devam ediyor. Siz ne yapacaksınız? Bu durumda uyum nasıl olur? Adaptasyonu nasıl sağlayabilirsiniz? Bunun üzerine gitmeniz gerekiyor.

Orta arada bölgesi genellikle yer altında eriyebilir dediğimiz kayaçlar var. Bu eriyebilir kayaçlar, ya tuzlu ya alçı taşı gibi, jips dediğimiz mineral ürünlerini içeren ya da kireç taşı dediğimiz türden. Bu türden kayaçlar asidik yağmur sularında bile erir. Yani dolayısıyla zaten doğa kaynaklı bir altyapı var burada. İşte bu altyapıya ilişkin böyle bir zemin olduğuna göre başka sebepler bunu yaratmaz. Yaratmaz derken bu ölçekte bir zarar vermesi mümkün değil. Elbette tarım politikalarında, yaptığımız ilaçlama türleri, yeraltı suyuna sızdığı zaman, yeraltı suyunu kirletiyoruz. O ayrı bir sorun. Ama obruk yaratımı için mutlaka eriyebilir kayaların olması gerek. Bizde, özellikle Orta Anadolu’da eriyebilir kayalar açısından kireç taşı, jips, traverten, vesaire gibi kayaçlar açısından çok zenginiz. Bu da onu yarattığı doğal bir sonuç.

Türkiye’nin jeolojik haritaları çok ayrıntılı ve ölçekleri de o oranda. Oralarda eriyebilir kayalar var. Ama nerelerde olduğunu biz çok net biliyoruz zaten. Önemli olan oradaki vakalarla bu bölgenin jeolojisini karşılaştırıp ne yapmamız gerekiyorsa o planlamaya gitmek gerekiyor. Sadece tarım politikaları açısından değil, yerleşimler açısından da. Yani mesela orayı imara açmazsınız, çünkü tehlikesi varsa imara açmazsınız. Veya çözülebilir bir sorunsa çözmek gerekiyor. Mesela bazen İstanbul’da bile oluyor.

Bazen şehrin altından geçen drenaj sorunları nedeniyle yollarda ya da evlerin olduğu yerlerde dev çökmeler olabiliyor. Bunu Japonya’da da görüyoruz. Bir de siz örnek verdiğiniz Guetamala’da görebiliyoruz ve örnekleri var. O da şöyle oluyor, yerin altındaki mesela borular geçiyor. Türkiye’de de var bu. Sık sık bu konularda hata yapılıyor. Borular çatlıyor, kırılıyor, eskiyor. Oralardan su sızıyor. Su tabii gidecek bir yer arıyor. Zaman içinde su gitmiyor. Beraberinde toprağı da götürüyor yerin içerisinden. Orada devasa büyük çukurlar oluşuyor. Bir gün bir bakıyorsunuz aniden çökebiliyor. Yani tünelin çökmesi gibi aniden çökebiliyor. Bu eriyebilir kayaçlarda değil de suyun özelliğinden kaynaklı olarak. O yüzden şehirlerde de zaman zaman o drenaj şartlarının kontrol edilmesi gerekiyor. Yani bir çökme varsa onun yer altında büyüyebileceği düşünüp o çökmenin nedenini belediyelerin araştırması gerekiyor. Bazen görüyorsunuz koca koca duvarlar çıkıyor. Bunların nedeni suya bağlı çökmeler.

“İnsanların kendine uygar diyebilmesi iyi giyinmesi iyi konuşması, iyi evlerde oturması, iyi otomobiller kullanması değil uygarlık; uygarlık yaşarken doğanın farkında olup, tehlikelerin farkında olup ona göre önlemler almaktır. Yani farkındaysanız bir tehlikenin, siz uygar bir insansınız. Çünkü sizi şu anda bile kaç tane tehlike bekliyor biliyor musunuz? Bunun sınıflaması daha yeni yapıldı. 281 tane tehlike bekliyor sizi. Kendimizi ve ailemizi, çoluğumuzu, çocuğumuzu korumak için bu tehlikelerin farkında olmamız gerekiyor.”