6 Şubat depremleri: 2 yıl sonra yıkımın ve adalet arayışının bilançosu

6 Şubat 2023…

Sabahın ilk saatlerinde, Türkiye tarihinin en büyük felaketlerinden biriyle sarsıldık.

13 ili direkt etkileyen, 50 binden fazla insanın hayatını kaybettiği, milyonlarca insanın evsiz kaldığı bir yıkım…

O gün yalnızca binalar değil, bir sistem çöktü.

Betonun, rantın, denetimsizliğin üzerine kurulu bu sistem, en zayıf anında gerçeği yüzümüze çarptı: İktidar, insanı değil, sermayeyi koruyordu.

İki yıl geçti.

Ama sahiden geçti mi?

2 yıl sonra iktidar nerede?

O gün, “geliyoruz” diyenler, yardım çığlıkları molozların altından yükselirken, “kader” diyenler; sorumluluğu üstlenmek yerine “metafizik sığınaklara” kaçanlar, denetimsizliğin ismini “fıtrat” koyanlar hiçbir şey olmamış benzeri yollarına devam etti.

Ve yıkım hala taze.

Kalıcı konutlar vaat edildi; lakin teslim edilenler, ihtiyacı karşılayamıyor.

Konteynerlerde yaşamaya mahkûm edilen on binler, borçlandırılan mağdurlar, sağlık hizmetine erişemeyen hastalar, eğitimi yarım kalan çocuklar…

Hayatın her alanında derinleşen meseleler karşısında iktidar dilsiz…

Bugün, iki yıl sonra, aynı sorular cevap bekliyor.

O gece enkaz altında saatlerce yardım bekleyenler, “Sesimi duyan var mı?” diye haykıranlar… hâlâ konteynerlerde, çadırlarda, yıkıntılar arasında ömür çabası veren insanlar seslerini duyurabiliyor mu?

İktidar, zelzelenin çabucak akabinde süratli bir toparlanma vaadiyle ortaya çıktı.

“Bir yıl içinde herkes kalıcı konutlarına kavuşacak” dendi.

Ancak bugün geldiğimiz noktada, o söz tutulmadı.

Hâlâ çözülemeyen sağlık sıkıntıları, konteynerlerde hizmet veren sağlık altyapısı, eğitime erişemeyen çocuklar, kullanılmayan derslikler…

21 metrekarelik konteynerlerde yaşama sıkıştırılan binlerce insanın içinde kaybolduğu bir felaketin ikinci yılındayız.

SORUMLULUKTAN KAÇIŞ

Depremin akabinde sistemin açıkları, bir sefer daha gözler önüne serildi.

Neoliberal ekonomi siyasetlerinin tabiatında yer alan sermaye birikimi, kamu kaynaklarını sermaye lehine tahsis etme anlayışı, bu felaketin bilançosunu daha da ağırlaştırıyor.

David Harvey’in neoliberalizm tarifi tam da burada devreye giriyor: Devlet, halkın temel gereksinimlerini karşılamak yerine, özel sermaye için kâr alanları açan bir araç haline getiriliyor.

AKP’nin inşaat odaklı ekonomi modeli, zelzelenin akabinde Hatay başta, diğer kentlerde de bir sefer daha yüzünü gösterdi.

Kentin yeniden inşasında halkın söz hakkı yok.

TOKİ projeleri, çabuk kamulaştırmalar, köylülerin topraklarının gasp edilmesi… kamu faydası ismi altında yürütülen bu süreç, aslında bir rant ve mülksüzleştirme organizasyonu…

Bugün birçok yer hâlâ enkaz altında.

Binaların yerine yükselen dev şantiyeler, sermayeye yeni birikim alanları açmak için kurgulanmış.

Ancak halk için değişen bir şey yok.

Su yok, elektrik yok, altyapı yok, sağlık yok, eğitim yok…

Peki ne var? Rant var, sömürü var, yıkım var…

DENETİMSİZLİK, MUKADDERAT VE SORUMLULUĞUN ÖRTBAS EDİLMESİ

Depremin çabucak akabinde iktidarın açıklamaları da hafızalarımızda taze: “Bu, yazgıdır…”

Sorumluluk almaktan kaçınan bir yönetim, denetimsizliği, liyakatsizliği ve rant nizamını “kader” telaffuzuyla legalleştirmeye çalıştılar.

Oysa bu bir mukadderat değil, bir tercih.

Yapı kontrol düzeneklerinin işlemediği, çürük binalara göz yumulduğu, mühendislik yerine kâr hırsının belirleyici olduğu bir sistemde yaşanan her felaket, bir siyasetin sonucu…

Devletin kamusal çıkarları bir kenara bırakıp özel sermayeyi öncelediği neoliberal zorbalık, Türkiye’de en çıplak haliyle sarsıntı sonrasında kendini gösterdi.

Denetimsiz inşaat sektörü, çarpık kentleşme, yıkılan binaların altında kalan binlerce insan…

Bunlar doğal afetin değil, neoliberalizmin hanesine yazılan felaketlerdir.

İktidarın inşaat odaklı ekonomik modelinde, kentleri yeniden inşa etmek demek, beton şirketlerine milyarlarca liralık rant sağlamak demek.

Afet sonrası süreç, yurttaşların ömür hakkını değil, müteahhitlerin kâr marjlarını koruyan siyasetlerle yönetildi.

Oysa devletin asli görevi halkını korumak değil mi?

O halde iki yıl geçmesine karşın:

Hâlâ neden depremzedeler konteynerlerde yaşamaya devam ediyor?

Sağlık hizmetlerine erişim neden bu kadar zor?

Eğitim neden hâlâ çözülemeyen bir sorun olarak karşımızda duruyor?

Sigortasız, düşük fiyatla, uzun saatler çalıştırılan personeller neden mukadderatına terk ediliyor?

Deprem bölgesinde ekolojik yıkım neden durdurulmadı?

Şehir planlamasında halkın söylediği söz neden yok?

Hatay halkı, seçimler öncesi tehdit edildi: “Bizi seçmezseniz hizmet gelmez.”

Peki şimdi, erel ve merkezi iktidar aynı çizgide olmasına karşın, neden hâlâ hizmet yok?

Bu soruların yanıtı kolay: Bu düzen, insan için değil, sermaye için kurulmuş bir düzen ve biz bu nizamı kabul etmiyoruz!

Unutmayalım…

Bu ülkenin en büyük yıkımlarından birini yaşadık.

Ama yalnızca geçmişin değil, bugünün ve geleceğin hesabını da sormak zorundayız. Zira bu enkazın altından yalnızca kayıplarımız değil, adalet arayışımız da yatıyor.

Unutmayacağız.

Çünkü bu, yalnızca bir felaketin değil, bir ülkenin vicdanının mesesi…

Daha evine girmeden borçlu hale getirilen yurttaşlar, bir devletin sorumluluklarını “ticari taahhütlere” dönüştüren neoliberal vahşetin tam ortasında bırakıldı.

Bir kent planı olmadan, halkın sesi duyulmadan, kimlerin nereye yerleştirileceği belli olmadan yürütülen “yeniden inşa” siyaseti, depremzedeleri kendi kentlerinde mülksüzleştirme sürecine soktu.

Öyle ki, kimin nereye yerleşeceği bile meçhulken, inşaat ihaleleri çoktan dağıtılmıştı.

Meselemiz ; onarılmayan hastaneler, hâlâ konteynerlerde verilen sağlık hizmetleri, altyapı sıkıntıları nedeniyle salgın hastalık riskiyle karşı karşıya bırakılan halk…

Deprem bölgesinde çalışan personellerin büyük kısmı sigortasız, garantisiz, düşük fiyatlarla çalıştırılanlar.

Yasa dışı uzun saatler dayatılması, itiraz edenlere işsizlik sopası gösterilmesi…

Resmi düzenlemelerin bile sermayenin çıkarlarını gözeterek sigortasız çalıştırmayı bir hak haline getirmesi.

Depremin görünmeyen yükünü tekrar en çok bayanlar çekiyor olması problemimiz…

Kadınlar için zelzele yalnızca fizikî bir yıkım değil, aynı vakitte yoksulluğun, güvencesizliğin ve şiddetin daha da derinleştiği bir süreç…

Kadın emeği, çocuk ve yaşlı bakımı, sağlık hizmetleri benzeri toplumsal yükleri artırarak görünmez hale getirildi.

Üstelik bu yükün, 21 metrekarelik konteynerlere hapsedilmesidir meselemiz…

Hatay başta olmak üzere yeşil alanların, zeytinliklerin, tarım topraklarının süratle betonlaştırılıyor olması, inşaat projeleri uğruna köylülerin topraklarının tez kamulaştırılıyor olması, zeytinliklerin katlediliyor, tabiatın sermaye lehine feda ediliyor olmasıdır meselemiz….

Şehir, bir rant alanına dönüştürülürken halkın bu sürece dair hiçbir söz hakkının olmaması da…

Evet; 6 Şubat’ın yıldönümünde unutmayacağız:

Depremden sonra yazgı ve fıtrat telaffuzlarıyla sorumluluktan kaçanları,

Denetimsiz inşaat projeleriyle on binlerce insanın vefatına neden olanları,

Hâlâ çadırlarda, konteynerlerde yaşamaya mahkûm edilenleri,

Depremin enkazı kaldırılmadan, kent planı yapılmadan, halkın isteği alınmadan sürdürülen talan siyasetlerini,

Yağmalanan tarım yerlerini, zehirlenen toprakları, zeytinlikleri,

Ve tüm bunlara karşın direnmeye devam edenleri…

Unutmayacağız.

6 Şubat, yalnızca kayıplarımızı anma günü değil, aynı vakitte hesap sorma günü.

Bu felaket, ihmallerin, rant nizamının, denetimsizliğin ve halkın en temel haklarının yok sayılmasının sonucuydu.

Koca bir coğrafya doğasıyla, kültürüyle, insanıyla enkazın altında bırakıldı.

Ama bugün umut da var, mücadelede de…

Umut, adalet arayışında.

Mücadele, halkın kendi kentini yeniden inşa etme iradesinde.

Bir de adalet uğraşı var.

Adalet, rant nizamına karşı halkın hakkını savunmakta.

Adalet, zelzelenin değil, ihmallerin ve yolsuzlukların öldürdüğünü haykırmakta.

Adalet, Hatay’ı, Maraş’ı, Adıyaman’ı…sermaye çarkına kurban ettirmemekte.

Ve Adalet de hatırlamakla başlar.

Unutmayacağız.

Unutturmayacağız!

* Cumhuriyet Halk Partisi TBMM Başkanvekili • Denizli Milletvekili