İran’da 1953 darbesi: İngiliz petrol çıkarları ve ABD’nin SSCB korkusu demokrasiyi nasıl yok etti?

İranlı uzman Pasandideh, İngiliz petrol çıkarları ile ABD’nin SSCB korkusunun 1953 İran darbesine yol açtığını, sonucunda ise İran demokrasisini yok ettiğini ve Batı’ya karşı uzun sürecek bir güvensizlik ortamı oluşturduğunu belirtti.

İran’da 1953 darbesi: İngiliz petrol çıkarları ve ABD’nin SSCB korkusu demokrasiyi nasıl yok etti?
Dünya
Yayınlama: 30.04.2026
A+
A-

İranlı Uluslararası ilişkiler uzmanı Somayeh Pasandideh, Sputnik’e demecinde İngiltere’nin petrol çıkarları ile ABD’nin SSCB korkusunun 1953 İran darbesine yol açtığına dikkat çekerek, bu olayın İran demokrasisini yok ettiğini ve Batı’ya karşı on yıllarca sürecek güvensizliğin tohumları ektiğini anlattı.

“20. yüzyıldaki dış müdahaleler tarihinde dönüm noktası olan 1953 İran darbesi, Soğuk Savaşın zirve yaptığı dönemde İngiliz petrol çıkarları ile ABD jeopolitikasının kesişiminde ulusal hükümeti devirme operasyonu olarak gerçekleşti” diye konuşan Pasandideh, sözlerini şöyle sürdürdü:

Her şey İran’ın petrol endüstrisini millileştirmesiyle başladı. Londra yaptırımlar ve ekonomik baskıyla ülkeyi boğmaya çalıştı ancak başarılı olamayınca darbe planına geçti. Gizliliği kaldırılan belgeler İngiltere’nin ana girişimci olduğunu, Washington’un ise Sovyet etkisinden korktuğu için buna katıldığını gösteriyor. Amerikalılar, istikrarsızlığın İran’ı sola doğru savuracağından endişe ediyordu.

Böylelikle psikolojik savaş, elitlerin rüşvetle satın alınması, sokak protestolarının kışkırtılması gibi olaylarla anılan Ajax Operasyonu’nun başlatıldığını anlatan Pasandideh, “Daha sonra CIA bile, bunun son derece antidemokratik bir operasyon olduğunu kabul etti” dedi ve şöyle devam etti:

Sonuç ne oldu? Pehlevi’nin dönüşü ve otoriter rejimin kurulması. Bu kısa vadede istikrar ve büyüme sağladı ancak uzun vadede iktidar ile toplum arasındaki uçurumu derinleştirdi. Bu darbe monarşinin meşruiyetini yok etti ve İranlılarda, 1979’da patlayan Batı’ya karşı derin bir güvensizlik yarattı. Bu yeni sömürgecilik politikası çerçevesinde taktiksel olarak başarılı ancak stratejik olarak başarısız bir müdahale klasiği oldu.

Bir Yorum Yazın

Ziyaretçi Yorumları - 0 Yorum

Henüz yorum yapılmamış.