‘İran’a yönelik askeri harekat Çin ile görüşmeye bağlı’

“İran, 14 maddelik teklifi reddetti. İran’ın talepleri arasında Lübnan dahil olmak üzere çatışmaların sona ermesi vardı. Hürmüz’de İran egemenliğinin kabul edilmesini de istiyorlardı. Şi Cinping ile Trump arasında bir görüşme olacak. Bunun öncesinde İran Dışişleri Bakanı Arakçi Çin’i ziyaret etti. ABD-İran sorunu Çin-ABD görüşmelerinin ana maddesi olacak. Burada asıl mesele Hürmüz’ü kimin kontrol edeceği. Bu, küresel güç mücadelesinde önemli bir nokta. Çin, doğrudan müdahil olmasa da dolaylı olarak bu gündemin tarafı. Amerikan donanmasının attığı adımları bu şekilde değerlendirmek gerek. Sultan Prens Hava Üssü’nün kullanımına Suudi Arabistan müsaade etmediği için harekatı askıya almak zorunda kaldılar. Coğrafya, İran’dan yana. İran, savaşlardan elde ettiği dersleri çok iyi uygulamış durumda. Hürmüz’de bir tehlikenin olduğu ortaya çıkınca sigorta primleri fırladı ve kimse oradan geçmek istemedi. ABD, İran’ın tehdit teşkil eden unsurlarını etkisiz hale getirmek istiyor ancak sigorta şirketlerini de oranın güvenli olduğu konusunda da ikna etmek gerekiyor. Amerika aslında ablukayı etkili bir şekilde uyguluyor. İran’ın abluka uygulanan limanlardan ihracatı yıllık 153 milyon ton ithalatı ise 83 milyon ton. Şu anda benzin ithalatının da yüzde 20-30 civarını limanlardan yapıyor. İran önemli bir demir ve çelik üreticisi. Bakır ve amonyak üretip ihraç ediyor. Bunlarda kapasite kaybı var. Enflasyonun yüzde 90’larda olduğu söyleniyor. İran’a dönük abluka etkili ancak İran’ın dayanma ve acı eşiği de çok yüksek. Uluslararası toplumun bu krizi absorbe etme eşiği de çok düşük. Dolayısıyla olay çıkmaza doğru gidiyor. ABD’nin en büyük kaybı Avrupalı müttefikleriyle belirginleşen görüş ayrılığı. Trump NATO’yu yardıma çağırdı. Babülmendep’te Husilere karşı harekat başlatmışlardı. İki ya da üç ülke ancak gemi gönderebilmişti. İngiltere ve Fransa inisiyatif alıyorlar ancak İngiltere Kıbrıs’taki üslerini korumak için bölgeye bir tane gemi gönderebildi. Fransızlar bir hafta sonra gönderdikleri gemiyi geri çektiler. Söylemler var ancak bunların hayata geçirilebileceğini düşünmüyorum. ABD ve Trump, Lozan Anlaşması’nda Türk boğazlarının askersizleştirilmesi mantığını Hürmüz Boğazı’nda da uygulamak istiyor. Hürmüz ve Körfez’in tarihine bakıldığında ilginç bir manzara ortaya çıkıyor. Burası hiçbir zaman kimsenin tam kontrolünde olmamış. Mezopotamya ile Hint Kıtası arasındaki ticaretin merkezi olmuş. Ticareti yapan limanlar serbest hareket eden kısımlar olmuş. Limanlar arasında da iş birliği yapılmış. Körfez ülkeleri ‘Amerika gider, İran ile baş başa kalırız’ diyor. Optimum bir çözüm bulunması gerekiyor. Suudi Arabistan, ‘İsrail’in bizi çekmeye çalıştığı tuzağa düşmedik, füzelere cevap verebilirdik ancak vermedik. İran ile beraber yaşamak durumundayız’ pozisyonunda. Artık sorunun çözülmesi gerekiyor. Sorun herkesi etkilemeye başladı. Ekonomistlere göre sorun bugün çözülse dahi etkileri bir yıl daha devam edecek. ABD’nin harekat alanı serbestisi kısıtlanmaya başlıyor. Trump-Şi Cinping görüşmesinde bu konu ele alınacak. Burada alınacak kararların ABD’nin tarzını netleştireceğini düşünüyorum.”

“ABD’nin askeri harekata başlayıp başlamaması Çin ile müzakereye bağlı. Trump, ne yapacaksa Çin ile görüşmeden sonra yapacaktır. Propagandanın etkin olduğu bir dönemdeyiz. Dolayısıyla söylemler ne kadar doğru bilmiyoruz. Kuzey Kore’de bir anayasa değişikliği gördüm. Bu kriz sadece bölge ülkelerini değil tüm dünyayı etkiliyor. Kuzey Kore lideri, kendisine bir saldırı yapıldığında doğrudan nükleer silah kullanımı hususunu anayasa değişikliğine getirdi. Bölgede enerji denklemi de değişiyor. Türkiye; Suriye ve Irak üzerinden merkezi bir rol oynamaya çalışıyor. Bunun için deniz yetki alanlarının belirlenmesi lazım. Türkiye’nin deniz yetki alanlarına yönelik bir kanun tasarısı hazırlığı içinde olduğu belirtiliyor. Etkileri geniş bir kriz yaşanıyor. ABD donanmasının savaş tecrübesi en yüksek donanması olduğu konusunda bir şüphe yok. Ancak Hürmüz’ün kapatılması biraz Amerikalıların da işine geliyor. Hürmüz üzerinden Avrupalıları ve birtakım ülkeleri ciddi anlamda terbiye ediyorlar. Hürmüz’ün kapatılmasından en çok Avrupa Birliği ülkeleri etkilendi. NATO zirvesi öncesinde de ABD’nin NATO’dan talepleri olacağı için buna yönelik de bir hazırlık var. Gemiler geçtiğinde İran savunması nerede ve ne şekilde aktif hale geliyor bunu ölçüyorlar. Mayınlama da çok tehlikeli bir şey. Hürmüz mayınlanmışsa bunun temizlenmesi aylar alacaktır. Bunun temizlenmesi için insansız su altı araçları kullanıyorlar. Bunlar bir rota tespit ediyor, bu rotanın temiz olup olmadığını teyit etmek için Amerikalılar geçip tekrar geri geliyor. Ancak burada önemli olan bu değil. İçerde mahsur olan gemiler var ve akışın devam etmesi gerekiyor. Dünyaya, ‘Deniz trafiğini kesintisiz şekilde devam ettirecek güçteyiz’ mesajı vermeleri gerekiyor. İran içinde temasta olunan gruplar var. Ancak üzerine plan kurdukları unsurlardan beklediklerini alamadılar. İran, bekledikleri reaksiyonu vermedi. Amerika’nın İran’a uyguladığı abluka, ekonomik açıdan İran’ın belini bükmeye başlıyor ancak bu noktada da Hazar Denizi’ndeki liman aktif hale geliyor. Pakistan karayolları aktif hale geliyor. Bir şekilde su akıp yolunu buluyor. Zarar gören ülkelerin sesi daha fazla çıkacağı için onların Amerika üzerinde kuracağı baskı çok önemli. Bundan kısa bir süre önce Körfez’in ABD’yi eleştireceğine ihtimal vermiyorduk. Ancak canları yanınca ‘Bizim güvenliğimizi kim sağlayacak?’ diye sormaya başladılar.”

“Coğrafya İran lehine doğru işliyor. Beklenilen halk hareketlenmesi Amerikalıların istediği şekilde gerçekleşmedi. Bu noktada da çıkmazda olurlarsa meseleyi Çin üzerinden çözmeye çalışacaklardır. İran, nükleer silahtan daha etkili bir silah elde etti. Bu da Hürmüz Boğazı’nın millileştirilmesi oldu. İran, Hürmüz’den geçecek gemilerin trafiğini kendisi düzenlerse enerji nakil hatları ve data kablolarının kontrolünü de kendi egemenliğine almak istiyor. Ancak İran’ın bunu yapabilecek su altı robotları ve kablo döşeme gemileri yok. Bu işi Çin’e ihale edecek. Veriler de Çin’in kontrolüne geçecek. ABD’nin buna izin verecek şartlara düşmesi kendisi için stratejik yenilgidir. ABD, bu noktada sonuna kadar gidecektir. Babülmendep’i de takip ediyorum ve Husilerin ne zaman harekete geçeceğini merak ediyorum. Husiler harekete geçerse işler çıkmaza girmiş, artık herkes son kozlarını oynamış demektir. Henüz harekete geçmediler. Harekete geçerlerse Suudi Arabistan’ın doğu batı petrol boru hattı da anlamını kaybedecek ve ciddi bir kriz yaşanacak.”

“Hürmüz’ün kırılganlığı ortaya çıktı. Türkiye bunu bir fırsat olarak görüyor. Körfez enerjisinin Irak ve Suriye limanları üzerinden kendisi merkez olacak şekilde hayata geçirilmesini istiyor. IKBY Başkanı’nın ziyareti ve Hakan Fidan’ın ‘Hürmüz’de mayın temizleme harekatı olursa Türkiye buna katılır’ açıklaması, pozisyon almaya yönelik bir açıklama olarak değerlendirilebilir. Geçen hafta çok önemli bir savunma sanayi fuarı icra edildi. Yıldırımhan, 6 bin kilometre menzilli balistik füze tanıtıldı. Bu konunun gündeme gelmesi bile İran savaşının sonucu. Türkiye ister istemez bu adımı atmak durumunda kaldı. Enerji noktasında merkez olunacaksa deniz yetki alanlarının da belirlenmesi lazım. Kimse kriz olan bölgeye yatırım yapmaz. Türkiye bir kanun hazırlığı içinde. Avrupa Birliği, Yunanistan ve Güney Kıbrıs’ın tepkisi ne olacak? Bu kanun tasarısı Meclis’e geldiğinde Avrupa Birliği ile birtakım sürtüşmeler ortaya çıkabilir. Doğu Akdeniz’de bir gerginlik konuşacağız gibi duruyor.”