ABD’de ‘60 gün’ tartışması: İran savaşı için kritik eşik yaklaşıyor

Yaklaşık sekiz haftadır süren İran savaşında, Kongre’deki Cumhuriyetçiler Demokratların operasyonu durdurma ve süreci Kongre denetimine alma girişimlerini defalarca engelledi. Demokratlar, Başkan Donald Trump’ın askeri harekatı Kongre onayı olmadan başlatmasını hukuka aykırı olarak nitelendiriyor.

Ancak Cumhuriyetçi Parti içinde bazı isimler, yaklaşan yasal sürenin bir dönüm noktası olabileceğine dikkat çekiyor. Bu çerçevede Trump’tan ya savaşı sonlandırması ya da devam için Kongre’den açık yetki alması beklenebilir.

60 günlük kritik eşik

ABD’nin 28 Şubat’ta İsrail ile birlikte başlattığı saldırıların ardından Trump, başkomutan yetkisini kullanarak hareket ettiğini savundu. Buna göre operasyon, ‘ulusal çıkarları koruma’ ve ‘müttefiklerin kolektif öz savunması’ kapsamında değerlendirildi.

Buna karşılık Demokratlar bu gerekçeyi reddederken, Beyaz Saray ve Cumhuriyetçilerin büyük bölümü Trump’ın yasal sınırlar içinde hareket ettiğini savunuyor.

1973 tarihli yasa, başkana Kongre onayı olmadan sadece 60 gün boyunca askeri operasyon yürütme imkânı tanıyor. Trump’ın Kongre’yi 2 Mart’ta resmen bilgilendirmesiyle başlayan bu süre 1 Mayıs’ta doluyor.

Cumhuriyetçi Senatör John Curtis gibi bazı isimler, “60 günü aşan yetkisiz operasyonlara destek vermeyeceklerini” açıkça dile getirdi. Temsilciler Meclisi’nden Brian Mast da sürenin dolmasının ardından dengelerin değişebileceği uyarısında bulundu.

30 günlük sınırlı uzatma

Yasaya göre 60 günün ardından başkanın seçenekleri daralıyor. Trump ya Kongre’den yetki isteyecek, ya operasyonu kademeli olarak sonlandıracak ya da sınırlı bir uzatma yoluna gidecek.

Ancak bu uzatma otomatik değil. Başkanın, askerlerin güvenli çekilmesi için ek süre gerektiğini yazılı olarak gerekçelendirmesi gerekiyor. Üstelik bu 30 günlük süre, saldırı operasyonlarını sürdürmek için değil, yalnızca çekilmeyi organize etmek için tanınıyor.

Kongre devreye girebilir mi?

Kongre, isterse herhangi bir anda askeri güç kullanımına onay vererek süreci resmileştirebilir. Bu tür yetkilendirmeler, II. Dünya Savaşı’ndan bu yana kullanılmayan resmi savaş ilanının yerine geçen başlıca yöntem olarak görülüyor.

Ancak Cumhuriyetçilerin savaşı durdurma konusunda sergilediği birlik, yetki verme aşamasında aynı şekilde sürmeyebilir. Alaska Senatörü Lisa Murkowski’nin bu yönde bir çalışma yürüttüğü biliniyor, fakat henüz somut bir adım atılmış değil.

Trump süreyi aşabilir mi?

ABD’de başkanlar uzun süredir, Anayasa’nın başkomutana geniş yetkiler verdiğini savunarak bu tür sınırlamaların bağlayıcılığını tartışmaya açıyor.

Örneğin Barack Obama, 2011’de Libya operasyonunu 60 günün ötesine taşımış ve bunun “aktif savaş” sayılmadığını ileri sürmüştü. Benzer bir yorumun İran için de gündeme gelebileceği değerlendiriliyor.

Trump da ilk başkanlık döneminde benzer şekilde Kongre kararlarını veto etmiş ve bu tür girişimleri ‘anayasal yetkilere müdahale’ olarak tanımlamıştı.