Avrupa Dış Eylem Servisi raporu yayımlandı: ‘RİA Novosti, Sputnik ve RT’nin tüm dünyada etkisi artıyor’

Rusya’nın bilgi alanını jeopolitik amaçlarını ilerletmek için karmaşık, uzun vadeli ve çok katmanlı bir şekilde kullandığını ifade edilen raporda, Moskova’nın bu süreçte devlet ve devlet dışı aktörlerden faydalandığı öne sürüldü. Raporda dikkat çeken bir diğer iddia ise Rus doktrininde ‘bilgi çatışması‘ kavramının kritik kıymete sahip olduğu ve bu alanın bilgi hem silah hem de mücadele alanı olarak görüldüğü iddiası oldu.

Rusya’nın bilgi manipülasyonu ve müdahale faaliyetlerinin (FIMI), özellikle Avrupa Birliği’nin güvenliği için önemli tehdit oluşturduğu iddia edilen söylediği söz edilen raporda, Kremlin’in evvelden hazırladığı dezenformasyon anlatılarını uzun vadeli stratejilerle kullandığı öne sürüldü. Raporda ayrıyeten Rusya’nın dezenformasyon operasyonlarıyla 2024 Avrupa seçimlerine müdahale etmeye çalıştığı, Ukrayna’ya dayanağı azaltmaya uğraş ettiği, Avrupa başkanlarını itibarsızlaştırmaya çalıştığı ve AB kurumlarına olan güveni sarsmak gayesiyle faaliyet yürüttüğü iddiaları savunuldu. Tekrar AB’nin ‘EUvsDisinfo‘ benzeri araçlarla bu teşebbüslerin farkına vardığı ve bunları açığa çıkararak mücadele ettiği öne sürüldü.

Raporda ayrıyeten şu savlar yer aldı:

Söz konusu raporda bu bağlamda Kremlin’in Ukrayna’ya takviyesi azaltmak, Rusya’ya uygulanan yaptırımları zayıflatmak, milliyetçi ve göçmen aykırısı hisleri kışkırtmak, ekonomik ve politik bölünmeleri derinleştirmek, LGBT+ hakları ve azınlık problemleri üzerinden kültürel tansiyonları körüklemek ve Batı savunma sistemlerinin aktifliğini sorgulamak üzerine odaklandığı öne sürüldü.

Belgede aynı vakitte ‘küresel coğrafik ve dilsel kapsama alanı‘ ile ‘içeriğin farklı izleyici kitlelerine uyarlanmasına’ konularına dikkat çekilirken Avrupa Birliği’nin bilhassa RT en français ve Sputnik Afrique projeleri nedeniyle Rus medyasının Afrika’da yayılan tesirinden kaygı duyulduğu aktarıldı. Raporda, AB topraklarında yayın yasağının akabinde asıl gayretlerin buraya yönlendirildiğini iddia edilerek, ‘Rusya’nın medya varlığını yeniden yönlendirebilme, bir bölgedeki kısıtlamaları öbür bir bölgede tesirini arttırarak telafi edebilme becerisine’ işaret edildi.

Raporun yazarları Sputnik’i ‘küresel bilgi manipülasyonunun bir aracı‘ olarak nitelendirirken evrakta bilhassa 2024 yılında Sputnik’in Endonezya’da bir ofis açtığı ve ‘içerik dağıtıcıları ağını genişlettiği’ iddia edildi. Fakat 2024 yılında Endonezya’da Sputnik değil, RIA Novosti ofis açmıştı.

‘Rus medyasına karşı yaptırım siyaseti sürdürülmeli’

RIA Novosti‘nin ‘devlet telaffuzlarının şekillendirilmesi ve güçlendirilmesinde merkezi bir rol oynayan’ medya kuruluşları arasında zikredildiği metinde raporun yazarları resmi Çin hesaplarının dahi RIA Novosti, RT veya Sputnik tarafından yayınlanan bilgileri desteklediğine inanıldığı savunuldu.

Raporda Rusya ve Çin’in ‘diğer devletlerin içişlerine müdahale etmek ve bilgiyi manipüle etmek‘ amacıyla kurduğu iddia edilen altyapı tahlil edilirken evrakta, “Rusya global bilgi ortamındaki zayıflıklardan faydalanmaya devam ediyor ve bu da dış müdahale ve bilgi manipülasyonu taktiklerini Avrupa Birliği için önemli bir güvenlik telaşı haline getiriyor” cümlesi yer aldı.

Raporun müelliflerine göre bilgi kampanyalarının amaçları arasında Ukrayna, Moldova, Gürcistan, NATO ve G7 ülkeleri benzeri ülkelerin yanı sıra Balkan bölgesi, Afrika ve Asya‘daki devletler de yer de olmak üzere toplamda 90 ülke yer aldı.

Belgede ayrıyeten Brüksel’in çeşitli bölgesel medya kuruluşları ve hesapları şeklinde ‘gizli tehditler’ tespit ettiği ve bunların da ‘Rus anlatılarını‘ yaymak için çalıştıkları iddia edilirken bu konuya ilişkin herhangi bir ayrıntıya yer verilmedi.

Raporun yazarları, Rusya’ya karşı enformasyon savaşı yürütmek için NATO ve G7 dahil olmak üzere uluslararası platformlarda uğraşların koordine edilmesi ve medyaya karşı yaptırım siyasetinin sürdürülmesi gerektiğinde ısrar etti.

‘Rusya Afrika’da siyasi değişimlerden istifade ederek Batı’ya karşı bir alternatif güç olarak konumlandı’

Avrupa Dış Eylem Servisi tarafından yayımlanan raporda Afrika’ya geniş ölçüde yer verildi.

Rusya’nın Afrika’daki Yabancı Müdahale ve Manipülatif Bilgi Operasyonları (FIMI), çift taraflı ve yerel altyapılara sıkıca bağlanmış şekilde yürüttüğü iddia edilen raporda, Kremlin’in Sputnik Afrique benzeri merkezi devlet denetiminde olduğu öne sürülen medya içeriklerini Afrika’daki yerel izleyicilere özel olarak uyarlayıp dağıttığı ve hatta, ‘African Initiative‘ benzeri yapılanmalar aracılığıyla da bu içerikleri bölgesel bilgi alanlarına entegre ettiği ve yerel aktörler üzerinden yaydığı iddiası yer aldı.

Avrupa Dış Eylem Servisi söylediği söz edilen bu bilgi operasyonlarının yalnızca çevrimiçi ortamda kalmayıp, gazetecilere yönelik eğitimler, yerel derneklerle işbirlikleri ve etkinlikler benzeri çevrimdışı faaliyetlerle de desteklendiğini öne sürdü. Raporda, Afrika çapında birçok ülkede (örneğin Burkina Faso, Mali, Nijerya, Sudan vb.) bölgeye özel web siteleri ve sosyal medya kanalları aracılığıyla Kremlin yanlısı anlatılar yaydığı iddia edildi.

Raporda, Rusya’nın Afrika’da kullandığı temel anlatıların Batılı ülkelerin (özellikle Fransa ve ABD) Afrika’da neo-kolonyal çıkarları için bölgeyi istikrarsızlaştıran güçler olarak gösterdiği şeklinde oluşturduğu bilgisi yer alırken Rusya’nın ise Batı müdahaleciliğine karşı sağlam bir ortak ve terörizmle mücadelede vazgeçilmez aktör olarak sunulduğu ifadesi yer aldı. Ayrıyeten LGBTİ+ hakları benzeri sosyal bahislerde da Afrika’da faaliyet gösterildiği iddia edilen raporda, Rusya’nın bu durumu ‘Batı’nın klâsik bedellere saldırısı‘ olarak çerçevelendiği iddiası yer aldı.

Bu manada raporda, Rusya’nın Afrika’daki FIMI operasyonlarının yerel bilgi ekosistemlerine derinden kök saldığı; çevrimiçi ve çevrimdışı kanalları entegre ederek daima genişleyen, karmaşık ve tesirli bir ‘manipülasyon‘ altyapısına sahip olduğu argümanına yer verildi.

Rusya’nın Afrika’daki jeopolitik olayları fırsata çevirerek tesirini genişlettiği ve bölgesel siyasi değişimlerden istifade ederek Batı’ya karşı bir alternatif güç olarak konumlandığı bilgisi yer alan raporda bu teze, 2022 yılında AB’nin RT ve Sputnik’e getirdiği kısıtlamalardan sonra Rusya’nın medya faaliyetlerini Afrika’ya yönlendirdiği; ardından Sputnik Afrique’in kurulması, RT en Français üzerindeki editoryal değişiklikler, RT’nin Güney Afrika’da bölge ofisi açma teşebbüsleri ve Afrika odaklı çevrimiçi alan isimlerinin satın alınması ile Rusya’nın Afrika’da medya operasyonlarını genişlettiğini bilgisi ispat gösterildi.

‘Rus medyası Moldova’da da etkili’

Yayımlanan raporda yeniden Rusya’nın Moldova’daki faaliyetlerine ilişkin türlü argümanlar yer aldı.

Rusya’nın Moldova’daki yabancı müdahale ve bilgi manipülasyonu operasyonları (FIMI), ülkedeki çok önemli olayları, özellikle seçimleri fırsata çevirerek uzun vadeli müdahale stratejilerini güçlendirmek için kullandığı iddia edilen raporda, 2024’te Moldova’nın cumhurbaşkanlığı seçimleri ve AB üyeliği referandumu sırasında Rusya’nın müdahale faaliyetlerinde bariz bir artış görüldüğü öne sürüldü.

Söz konusu bu argümanda ise Rusya’nın Moldova’daki operasyonların temel özellikleri şu cümleler ile savunuldu:

AB’nin dış siyaset servisi uzun yıllardır günlük olarak Rus medyasının kelamda palavra haberlerini ifşa eden yayınları özel bir web sitesinde paylaşıyor lakin bu sitenin okuyucular arasında pek tanınan olmadığı belirtiliyor. Buna karşılık, AB’nin Rusya’ya yönelik bilgi siyaseti ya da Batı’daki hükümete yakın medya organlarının yayınlarının da buna benzer bir tahlile tabi tutulmadığı ifade ediliyor.

Son yıllarda Batı’daki Rus medyasının durumu giderek daha karmaşık hale gelmişti. Avrupa Parlamentosu Kasım 2016’da Rus medyasına karşı tedbirler alınması gerektiğine ilişkin bir karar kabul etmiş ve bu dokümanda Sputnik ile RT’yi ana tehditler olarak belirlemişti. AB, son periyotta Rusya’nın en büyük medya kuruluşlarına karşı yaptırımlar uygulayarak yayınlarını Avrupa Birliği sonları içerisinde yasaklama kararı almıştı. Lakin söylediği söz edilen bu kararlar, AB ülkelerindeki medya pazarlarından sorumlu ulusal düzenleyici kurumlara ya da mahkemelere herhangi bir müracaatta bulunulmadan alınmıştı.