Hürriyet yazarı Hande Fırat: Üniversite kapısındaki yığılmayı ve dershane bağımlılığını azaltacak bir çıkış; 3+1 modeli

Hürriyet yazarı Hande Fırat, Türk Eğitim Derneği’nin düşünce kuruluşu TEDMEM tarafından hazırlanan “Ortaöğretimi Yeniden Düşünmek” raporunu köşesine taşıdı. Fırat, raporun Türkiye’de eğitimin süresinden çok niteliğine odaklanılması gerektiğini belirtti. Fırat, zorunlu eğitim süresini kısaltmanın özellikle kırsal bölgelerdeki kız çocukları açısından olumsuz sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekerek TEDMEM’in önerdiği “3+1 modeli”ni anlattı. Buna göre öğrenciler 11. sınıf sonunda standart lise diploması alabilecek, üniversite sınavına yalnızca lisans hedefleyenler girecek, 12. sınıf ise “üniversiteye hazırlık yılı” olarak yapılandırılacak.

Fırat köşesinde, TEDMEM tarafından hazırlanan “Ortaöğretimi Yeniden Düşünmek” raporunu şöyle aktardı:

Merkezi sınav baskısı okulu kıymetsizleştirdi; öğrenmeyi seçilme kültürüne mahkûm etti. Birikimli sorun şu: İlkokuldaki temel beceri eksikleri ortaöğretimde katlanarak büyüyor; PISA/TIMSS/ABİDE verileri alarm veriyor. Çocuk, sınıfta değil dışarıda öğreniyor; aile bütçesi dershaneye akarken okul aidiyeti eriyor. Bu kısır döngüyü ‘yılı kısaltarak’ değil, okulun anlamını geri vererek kırabiliriz.

‘Erişim haktır; nitelik bu hakkın içidir.’ ‘Süre/biçim değil; nitelik/anlam.’ ‘Sınava değil yaşama hazırlık.’ ‘Adalet ve kapsayıcılık.’ ‘Sistem bütünlüğü.’ ‘Bilimsel kanıt ve çocuk gelişimi.’ ‘Öğrenci özne.’ ‘Çocuğun yüksek yararı.’ Bu ilkeler ideolojik tartışmanın gürültüsünü kesip sahici bir pusula sunuyor.

Raporun önerdiği 3+1 model, üniversite kapısındaki yığılmayı ve dershane bağımlılığını azaltacak bir çıkış:

* 11. sınıf sonunda standart lise diploması. Dört yıllık lisans hedeflemeyen ya da doğrudan istihdama yönelmek isteyen öğrencinin önü açılır.

* Sınavsız geçiş koridoru. Okul başarı puanıyla meslek yüksekokulu/ön lisans/açık öğretime geçiş. Böylece üniversite sınavına yalnızca lisans hedeflileri girer; baskı ve yığılma azalır.

* 12. sınıf ‘üniversiteye hazırlık yılı’. Hedef alana göre ileri düzey dersler okul içinde verilir; okul yeniden merkeze oturur, ailelerin kurs yükü hafifler.

* Okul merkezli destek. Akademik destek, rehberlik, bireyselleştirilmiş öğrenme mekanizmaları güçlendirilir.

* Mesleki eğitim-istihdam köprüsü. Meslek Y.O. programları haftada 1 gün akademik, 4 gün işyeri temelli uygulamayla yeniden kurgulanır.

* Mezun izleme ve yönlendirme. Her gencin mezuniyetten sonraki ilk yılda eğitim/istihdam/girişimcilik yollarından birine yönelmesi ulusal bir sistemle takip edilir.

* Temel yeterlik güvencesi. Okuma-anlama, sayısal düşünme, bilimsel akıl yürütme, dijital yetkinlik, vatandaşlık bilinci net tanımlanır ve düzenli ölçülür.

Bu modelin en kritik güvencesi ise şu olmalı; kız çocukları için ilave koruyucu hükümler. Örneğin 11. sınıf diplomasını alan öğrencinin ‘çocuk yaşta evliliğe’ itilmesini engelleyecek sosyal hizmet alarm mekanizmaları; kırsal bölgelerde rehberlik ve aile danışmanlığı, şartlı eğitim desteklerinin 12. sınıf amaçlı derinleşme yılına bağlanması; kız öğrencinin okulla bağını koparan her risk için devreye giren yerel bir ‘okul-aile-devlet üçgeni.'”

Yazının tamamı için .