Öcalan’ın çağrısı ve demokratik Türkiye’nin geleceği: Milliyetçilikte ileri bir dönüşüm perspektifi ne kadar mümkün ?

Abdullah Öcalan’ın çağrısı, DEM Parti ve Avukatlarından oluşan İmralı Heyeti üzerinden gönderdiği ve 27 Şubat’ta İstanbul’da kamuoyuna açıklanan davet geniş yankı yarattı.

“Barış ve Demokratik Toplum Çağrısı” uzun olmasa da içeriği ve sözleri bakımından çok önemli değerlendirmeler içeriyor. Birçok yanıyla değerlendirilecek olan davette esas olarak odaklanılması gereken barış ve demokratikleşme sorunu olmalıdır. Öcalan PKK’ye, tüm kümeleriyle silahları bırakması ve kendini feshetmesi daveti yaparken, aynı vakitte sorunu devletin ve milliyetçilerin önüne koymuş oluyor.

Heyette yer alan DEM Parti Milletvekili ve aynı vakitte TBMM Grup Başkan Vekili Sırrı Süreyya Önder’in davet metninin Kürtçe ve Türkçe okunmasından sonra Öcalan’ın ağzından aktardığı cümle ise önemli. “Şüphesiz pratikte silahların bırakılması ve PKK’nin kendini feshi, demokratik siyaset ve tüzel boyutun tanınmasını gerektirir” sözüyle, devletin atacağı adımların önümüzdeki periyoda taraf vereceği ve yeni etapların lakin bu kapsamdaki bir yol açmayla daha ileri aralıklara varabileceği belirtilmiş oluyor.

Her ne kadar bu son cümle metinde yer almasa da, kelamlı olarak Öcalan’dan aktarılmış oldu ve bunun devletle oluşan bir mutabakat kapsamında ifade edildiğini düşünebiliriz.

Öcalan’ın bu yeni açıklaması, kendi cephesinden, ilk iletisindeki sözüyle “sorunu çatışmalı tabandan siyasi ve türel yere çekme” manasına geliyor. Burada madalyonun bir yanı silahların bırakılması, PKK’nin kendini feshetmesiyse öbür yanı devletin siyasi ve hukuksal yerine alan açmasıdır.

Öcalan’ın, 40 yıllık çatışmalı sürecin başlatıcı asıl aktörü olarak, böylesine büyük bir tarihî sorumluluğu üstlenerek silah bırakma davetinde bulunması, tarihî tahlilleri de içeren bir yeniden okuma süreci olarak da anlaşılabilir. Öcalan bu açıklamasıyla; yargılanması sırasındaki savunması ve uzun vakittir çeşitli yazılarıyla dile getirdiği “demokratik ulus” yaklaşımını hem devlet, hem de kendi örgütü için bir siyasi teklife dönüştürüyor. Çıkış dönemi değerlendirmesi olan “sömürge” analizi ve “bağımsızlık” talepleri yerine, bir topyekün demokratik dönüşüm öneriyor. Farklı etnik ve kültürel kimliklerden halkların eşitlik temelinde bir ortada var olacağı, kendi sözcükleriyle “demokratik bir toplumun inşasına yönelik bir çağrı” yapıyor.

Ortadoğu’nun hudutları cetvelle çizilmiş ülkelerinde, milliyetçi mezhepçi küçük ve otoriter iktidarları; emperyalizm tarafından basitçe kontrol altına alındı, kontrol altına alınma potansiyeli taşıyor, bölge iktidarları bir çok sefer birbiriyle çatıştırıldı, bazen de açıkça emperyalist müdahalelere muhatap oldu. Sonuç olarak Ortadoğu halkları denebilir ki gün yüzü görmedi, baskı, kan ve şiddet eksik olmadı. Halkların istekli birliğine dayanan demokratik devletler ve farklı devletlerin barış içinde iyi komşuluk ilişkileri kurduğu yeni bir Ortadoğu, emperyalist müdahalelerin tabanını de zayıflatacaktır.

Öcalan’ın davetinin özünü, ayrılıkçı ulusal kimlik talepleri değil, toplumsal dönüşümün ortak paydasına dair bir mücadele anlayışı oluşturuyor. Bu davette Öcalan, PKK’nin kuruluşunda teori, program, taktik ve strateji olarak ‘reel sosyalizm’ gerçeğinin tesirinde kaldığını, demokratik kanalların kapalı olması nedeniyle de PKK’nin geniş destek bulduğunu değerlendiriyor, 1980’li yıllardaki silahlı mücadele kaidelerinin da artık ömrünü doldurduğu tespitini yapıyor.

Bilindiği üzere Lenin tarafından ortaya konulan “ulusların tam hak eşitliği, kendi yazgısını tayin hakkı, ulusların istekli birliği” başlıkları, sosyalistlerin ulusal meseleye dair yaklaşımlarının çerçevesini oluşturur, temeli emekçilerin birliği önündeki ulusal önyargıların aşılmasıdır. Sosyalistler sonuncu olarak insanın insan tarafından yönetilmesinin bir aracı olarak baskı aygıtı devlete ihtiyaç kalmayacak dünya çapında bir özgürlük toplumu için mücadele eder. Üstün ve hakim ulus iddialarının, mecburî asimilasyonun olmadığı, hiçbir rengin zorla soldurulmadığı, Yaşar Kemal’in tabiriyle de “bin çiçekli bir bahçe” hoşluğudur bu.

Ancak, bilindiği üzere Sovyetler Birliği ve halk demokrasisi ülkelerinde sosyalist sistemdeki bozulma, geriye dönüşler ve nihayet 1980-1990’lı yıllardaki resmi çözülüşle birlikte, sosyalizm işçiler nezdinde yaşayan bir sistem örneği olma rolünü kaybetti. Sonrası itibariyle tek tek ülkelerde sömürünün, dünyada emperyalist saldırganlığın, savaş ve çatışmaların olağanüstü arttığını, işçilerin sosyal devlete dair kazanımlarının ve insanlığın üniversal demokratik kazanımlarının geriye gittiğini görmek de mümkün. Sosyalizmin problemleri üzerine sosyalistler arasındaki tartışmaların mazisi çok eski, gelecekte de bu tartışmalar sürecektir. O nedenle bu bahiste, bu yazıda daha fazla söz kurmak gereksiz.

Bu yazıda Öcalan’ın daveti etrafında Türkiye ve Ortadoğu’da somut meseleler ve değişim istikameti üzerine bir değerlendirme yapacağız.

Öcalan’ın hapsedilmeden önce de zaman zaman silahlara veda istikametli değerlendirmeler yaptığına fakat uygun konjonktür oluşmadığına, devletin askeri operasyonlar konusundaki ısrarıyla da bu sürecin daima ileriye attığına dair kimi görüşler olmuştur. Hatta Özal’ın ölümü de şüpheli bulunmuş, bu türlü bir tahlil ihtimalini bertaraf etmek için güvenlikçi ya da çeşitli istihbarat güçleri tarafından ömrüne son verildiğine dair argümanlar ileri sürülmüştür.

Öcalan’ın daveti, kapsamı itibariyle silah bırakmanın yanında, Kürt halkının kendi siyasi eşitlik taleplerini demokratik ve barışçıl yollarla ifade etme gücüne, demokratik mücadele birikimine ve kazanımlarına güven hali olarak da okunabilir.

Öcalan’ın silahlı eylemlerini sonlandırmasi ve örgütü feshetmesiyle, şiddetten arındırılmış bir ortamın yaratılması önerisi, iktidarların “terör” gerekçeli devlet şiddetinin, sınır ötesi operasyon yapma rahatlığının, içerideki baskı ortamının da münasebetini ortadan kaldıran bir adım olarak anlaşılmalıdır.

Çağrı, Kürtler için ayrılığı değil, tüm halklarla birlikte ortak demokratik gelecek inşa etmeyi öneren bir perspektife işaret ediyor. Ayrıyeten davetin, sadece Kürtlerin değil, tüm Türkiye halklarının özgürlük ve eşitlik uğraşının daha güçlü bir biçimde temsil edilmesinin imkanlarını genişletme sonucu da olacaktır. Bu açıdan emek eksenli siyasetler önündeki zorlukların aşılmasında olumlu bir rolü olabilir.

ÖCALAN’IN DAVETİNE TÜRK MİLLİYETÇİLERİ NASIL KARŞILIK VERECEK?

Bu yeni periyoda dair Türk milliyetçiliğinin nasıl bir tavır sergileyeceği değer kazanıyor. Bu sürecin MHP lideri Bahçeli’nin çağrısıyla başladığı biliniyor. Öteki bir ‘Türklük sözleşmesi’ tartışmalarının da ucundan başladığı düşünülürse, bu gelişmenin MHP ve onun etrafında odaklanan kısımlar tarafından nasıl ilerletileceği merak konusu.

Türk milliyetçiliğinin emperyalist işgale karşı kurtuluş uğraşının şekillendirdiği “mazlum ulus” milliyetçiliği ekseninde bir yanı olduğu kadar, imparatorluk bakiyesi Anadolu’yu kaybetme endişesinin da beslediği bir ruh hali içinde tüm farklı ulus kimlikleri üzerinde hakimiyet kurma, üstün ulus kimliği manasında “şoven Türk milliyetçiliği” yanı da atlanamaz. Birinci ve ikinci paylaşım savaşı yıllarında Almanya ile kurulan ilişkiler, bu şoven milliyetçiliği besleyen bir rol oynamış, 40 yıllık çatışmalı süreç de buna benzer milliyetçiliğin kitle tabanını genişletmiştir.

Güncel durumda gitgide otoriter-ceberrut devlet uygulamalarının çıtasını daima yükselten AKP karşıtlığı ve laiklik hassasiyeti etrafında da öbür çeşit bir milliyetçi siyasetin tabanı genişlemiştir. Ayrıyeten son yıllarda milyonlarca sığınmacı gerçeğiyle karşı karşıya kalınması, ekonomik ve kültürel sıkışmışlık içindeki halk kısımlarında buna benzer milliyetçi siyasetlerin güçlenmesi sonucunu da doğurmuştur. Bu yer, AKP tersi milliyetçi kesitlerle sosyal demokrat bölümler arasında belli ölçüde yakınlaşmanın da mayası olmuştur. Fakat ‘solcu-ulusalcı’ kısımların Kürt sıkıntısında barış ve demokratikleşeme konusundaki tavrı ve son davet karşısındaki farklı refleks ve tavırları da öbür bir yazı konusu olabilir.

Bu yazıda sağcı-milliyetçi kısımların duruşu üzerinde durmaya devam edelim. AKP tersi milliyetçiliğin siyasal temsilcileri durumundaki Ümit Özdağ ve Müsavvat Dervişoğlu benzeri isimlerin süregelen telaffuzlarına bakıldığında; inkar ve asimilasyoncu yaklaşımla kendi hakim Türkçü milliyetçiliklerini dayatmakta ısrar edecekleri görülüyor. Lakin bu anlayış 21. yy’da Türkiye’ye ve Türk halkına da hiç bir yarar sağlamayacak, Türk-Kürt tüm kimliklerden halkın ekmek, demokrasi, özgürlük taleplerini karşılamaktan ve uluslararası planda savaş siyasetlerinin sürdürülmesinin risklerini anlamaktan uzak duruyor.

Milliyetçi kısımların karşılaştığı en büyük zorluk, kendi geçmişleriyle yüzleşmek ve milliyetçi endişelere yaslanmak dışında siyaset araçlarına sahip olmamakla yakından ilgili. Milliyetçi telaffuzun, ırkçılığa varan Türkçülük anlayışını aşamayan bir kısmın, Öcalan’ın sunduğu yeni tahlil teklifiyle, süreçte yaralanmış Türk ve Kürt kardeşliğini yeniden inşa etme, iki halkın birlikte gelişme imkanlarını kavramaktan uzak olduğu görülüyor.

Şoven milliyetçiliğin ve çatışmalı sürecin beslediği Susurlukvari çeteleşme mahfillerinin de yeni süreçten mutlu olmamaları, telaşlı olmaları anlaşılır bir durumdur. Lakin, Türk halkının çoğunluğunun da bu türlü milliyetçi reflekslerin, Türk halkına en büyük ziyanları verdiğini anlayacak bir aklı selim içinde olacağını düşünmek için çok sebep var. Gezi’de hafızalara kazınmış çoğulcu fotoğraf, ortak gelecek için halkların en zor vakitlerde el ele verebileceğini gösteren son örneklerden biri olmuştur.

Bahçeli ve bir kısım milliyetçi etrafın ve aynı vakitte devlet içindeki makul güçlerin tam da bu perspektifle birtakım ataklar yaptığı görülüyor. Tam olarak sistematize edilmiş ve kamuoyu ile paylaşılmış kanılar olmasa da bir yeni Türklük ve yeni Türkiye stratejileri kapsamlı çalışmaların yürütüldüğünü gösteren emareler olduğunu düşünebiliriz.

Türk milliyetçileri için Öcalan’ın bu daveti, yalnızca etnik kimliklere dayalı egemenlik anlayışını değil, aynı vakitte kendi tarihi miraslarıyla da yüzleşmelerini mecburî kılıyor. Bu bağlamda, milliyetçi niyetin, toplumsal eşitlik ve demokratik kıymetlerle uyumlu yeni bir perspektif geliştirme gerekliliği ortaya çıkmaktadır.

Milliyetçi kısımlar için bu yeni teklifle olumlu manada ilişkilenmek hayli zorlu bir süreç olacaktır. Fakat bu gelişmeye bigane kalmaları pek mümkün değil. Halkların inkarına ve bir kimliğin yüceltilip, aynı topraklarda yaşayan ve tarihsel kader birliği yapmış halkları yok sayan inkarcılığın aşılması ile yeni bir safhaya ulaşmanın imkanları yaratılabilir.

Dolayısıyla periyodun esas sorusu: Türkiye’nin demokratik geleceği için mevcut dar ve milliyetçi perspektifin ötesine geçilecek mi, olmalıdır. Bu sorular, sırf Kürtler ve Türkler arasındaki ilişkileri değil, aynı vakitte inançlar alanını ve Alevileri de kapsamak üzere tüm Türkiye’nin toplumsal yapısını ve kültürel çeşitliliğini yeniden şekillendirecek bir içsel sorgulamayı da beraberinde getiriyor.

Öcalan’ın davetiyle oluşan sorulara verilecek karşılıklar, Türkiye’nin demokratikleşme sürecinin ve halkların ortak geleceğinin nasıl şekilleneceğine dair belirleyici olacaktır. Çünkü Öcalan’ın önerdiği dönüşüm, sadece bir halkın değil, tüm Türkiye halklarının ortak gayretinin yerine katkı sunacaksa, bu, halkların birleşik bir şekilde demokrasiye doğru atacakları adımların gücüyle mümkündür. Ve bu sürecin sonunda, Türk milliyetçiliği benzeri dar perspektiflerden öte, daha kapsayıcı ve özgürlükçü bir toplumun temelleri atılabilir. Bu yönde ilerleme sağlanabilirse, bu değişim, halkların eşit haklar ve özgürlükler temelinde bir ortada var olabileceği demokratik bir toplum kurmanın imkanlarını genişletir.

Sonuç olarak, Öcalan’ın daveti, halkların birlikte çatışma sürecinden uzaklaşarak rahat bir nefes almasına imkan yaratacaktır. Davet, silahtan ve şiddetten arındırılmış bir sürece yer yaratırken, yeni devrin siyasi atmosferinin demokratik ve türel tabanda değişimi için çok önemli imkanlar yaratıyor. Bunun kıymetlendirilmesi için başta devlet ve PKK olmak üzere tüm toplumsal kesitlere vazifeler yüklüyor.

Türkiye’nin tüm halkları için ortak bir geleceğin inşasına dair imkan sunmakta olan bu davet, kendi yeri içinde değerlidir. Mevcut dar ve milliyetçi perspektiflerin aşılması; halkların birleşik uğraşının imkanlarını genişletecek, işçiler, fakirler, bayanlar ve gençler arasındaki ulusalcı önyargıların aşılmasını sağlayacak, talepler etrafında ortak mücadelenin büyütülmesine katkı sunacaktır. Demokratik bir Türkiye’nin temelleri, lakin halkların eşitlik, özgürlük ve adalet temelinde birlikte hareket etmesiyle atılabilir. Daha ilerisi için ise yer ve imkan yaratacaktır.