Prof. Dr. Övgün Ahmet Ercan: “Depremlerin afete dönüşmemesi için yetkin kişilerin yönetimde olması gerekiyor”

2010 yılına kadar zelzele yahut herhangi bir tabiat olayı olduğu zaman ordunun el koyma yetkisi vardı. Ordu üst subaylardan emir almadan olay yerine sarfiyat ve olaya el koyardı. 1999 sarsıntısına kadar bu oldu. 2010 yılında bu olay kaldırıldı. Mevcut yönetim ordunun işe el koymasından çekindi. Neden çekindi bunu bilmiyorum. Sıkı yönetim ilan edilmesi gerekiyordu. Zelzeleler olduktan çabucak sonra ilk açıklamaları yaparken ordunun el koyması gerektiğini söyledim. Fakat dinleye olmadı. Sarsıntı bilinmezi çok fazla olan bir olaydır. Pozitif bir bilim değildir. Vefat sayısının artma sebebi çabucak el koyulamaması. Ordu müdahale etmiyorsa, savcıların müdahale etmesi gerekiyor. Van zelzelesinde ordunun el koyması için geçen zaman 3 saat. Ordu geldi ve el koydu. 1999 sarsıntısında de ordu çabucak el koydu.

Çocukların boyutları küçük olduğu için sarsıntı anında ve sonrasında kendilerini kurtarabilirler. Sarsıntı anında enkaz altından kendisi çıkan çocuklar daha önce yaşamadıkları bir dehşet yaşarlar. O an bir savcının bu çocuğa sahip çıkması gerekir. İnsanları kim koruyacak. Ordu olsa bu insanlar müdafaa altında olur. Ama insanlar sahipsiz kalır. Türkiye’den ve diğer ülkelerden 141 bin kurutma ekibi geldi. Kurtarmacaların kimileri Adana havalimanında kaldılar, gelemediler. Madenciler kurtarmada en başarılı olanlardır. Ama kimse madencileri olay mahalline getirmek için helikopter göndermedi.

Yine politikler zelzele bölgesine gidecekler. Fötür şapkaları, kara gözlükleriyle, hüzünlü yüzlerle diyecekler ki sarsıntı takdiri ilahidir. Yapacak bir şey yok. Devletimiz büyüktür. Yaralarınız en kısa vakitte sarılacaktır diyecekler. Sarsıntıda ölenlerin ekseriyetle yüzde 95’i fakir insanlardır. Neden? Fakir insanlar kötü yerde kötü konutlarında otururlar. Mesela İstanbul’u düşünelim. İstanbul’da işte bugün bir sürücü beni bir kanaldan diğer kanala götürüyordu. Dedim nerede oturuyorsun? Eyüp’te oturuyorum. Kaç para kira veriyorsun? 10 bin lira kira veriyorum. Nasıl ev? Meskenin durumu iyi değil ama kiraları yüksek, sağlam bir eve çıkamıyor. İstanbul’da sağlam bir eve çıkmanın maliyeti yaklaşık 35 bin liradan başlıyor. Taban fiyatla buraya yetişemiyor ki. Bundan Ötürü fakir bir insan buradan masal anlatmamak gerekiyor. Sağlam yerde sağlam meskenlerinde otur. Evine baktır. İstinye’de televizyon takımıyla birlikte meskenden eve dolaşıyoruz. Eşikte bir bayan oturuyor. Yaşlıca bir kadın. Dedim teyzeciğim içeri girip bir bakabilir miyiz evine? Oğlum hiç girmene gerek yok. Ben bunun sarsıntıdan yıkılacağını biliyorum. Sen biliyor musun? Ben sabahtan akşama eve bir ekmek getirmenin çabasını biliyorum. Şayet bu ev sarsıntı olur yıkılırsa benim kaderimdir derim. Yapacak bir şey yoktur. Türk insanı bu duruma düşürülmüş durumda. Ben Anadolu’yu gezen bir beşerim. Ah bir konutum olsa, ayı in olsa diyor. Ya düşünün bir insan Türkiye’yi, Atatürk Cumhuriyeti burası, ayı inine özlem duyuyor. Konutum olsa bir ayı in olsa diyor. Ne kadar üzücü. Ne kadar kötü değil mi

Bir numaralı olay bu: uzman şahıslar. İki numaralı olay: ülkenin iktisadının iyi olması gerekiyor. Üç: halkın geçim meşakkatinin olmaması gerekiyor. Dört: sarsıntının bir mukadderat olduğu algısının ortadan kaldırılması gerekiyor. Ve halkın eğitim seviyesini artırmak gerekiyor. Bu olayları yapmadıkça Türkiye’nin sarsıntıdan kurtulması mümkün değil. Mesela ben bir zelzele bilimciyim ama nereden bahsediyorum? İktisattan ve eğitimden bahsediyorum değil mi? Zira direkt siyasetten bahsediyorum. CHP’nin başkanı Özgür Özel, Cumhurbaşkanı’na gitmiş emiş ki sizden bir dileğim var: Deprem ve Afet Bakanlığı da kuralım demiş. Sarsıntı ve afet işleriyle uğraşan bakanın ismi Bayındırlık ve İskân Bakanlığı’ydı. Bakanlığın içinde Deprem Araştırma Genel Müdürlüğü vardı. O zaman ismi Afet İşleri, şu anda AFAD oldu. Zelzele konusunda araştırma yapıyor ve algılamalar yapıyordu. İsmi beğenmediler, sefer ismini değiştirdiler. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı oldu. Ondan sonra bir de İklim Değişikliği Bakanı oldu. Şu Anda de düşünün, muhalefet partisinin başkanı Özgür Özel, Eczacı Özgür Özel, diyor ki size bir ricam var: Zelzele ve Afet Bakanlığı’nı kurun. Ve bunun başına da diyor, bilim adamlarından lakin siyasetle ilgilenmeyen birini koyun diyor. Siyaset hayatın kendisi demek. Siyasi partinin lideri, bir bilim adamının siyasetle ilgilenmeyeni diyor Ömürde, sağında, solunda ne oluyor ne bitiyor, onu ilgilendirmiyor demek. Olabilir mi bu türlü bir şey? Ayrıyeten diyor ki her parti her partiden bir kişi buraya temsilci versin. Hayret etmek mümkün değil.

Yapı kontrol kuruluşlarının yer yapı kontrol kuruluşu haline gelmesi gerekiyor. Yeri, jeofizik ve jeoloji mühendislerinin denetlemesi gerekiyor. Yapıyı da inşaat mühendisleri ve mimarların denetlemesi gerekiyor. Kötü yapı üretimini durdurabilmek için her yapıdan yapı güvenlik evrakı istenmesi gerekiyor. DASK diye bir şey var. Konutlarınızı görmeden size DASK çıkartıyorlar. Yapı güvelik evrakı tapuya işletilmeli. Kiralama olayı tapu dairesinde olmalı. Tapu dairesi, kiralamak istediğiniz konutun adresine bakarak yapı inançlı yahut inançsız diyerek kiralanamaz ve satılamaz demeli. Bu türlü olduğunda kötü yapı üretilmez ve can güvenliği sağlanmış olur. Ama bu türlü bir uygulama yok.

Bölgede bir sarsıntı fırtınası oluyor. Sarsıntı olarak Türkiye’den kaydediyoruz. Ya bir zelzeleye hazırlanıyor o bölge yahut yanardağ patlaması yaşanacak. Yanardağlar püskürmeden önce depremcik sayısında artış olur ve yer şişer. Santorini bölgesinde 7.7-7.10’lik bir sarsıntı olursa Türkiye bu sarsıntıdan 6 büyüklüğünde bir şiddetle sarsılır ama yıkıcı olmaz.