Trump, ‘Bugün Amerika’nın kurtuluş günü!’ diyerek duyurmuştu: Neler bekleniyor?

ABD Başkanı Donald Trump 2 Nisan’ı ‘Kurtuluş Günü‘ olarak isimlendirerek ABD’yi yabancı mallara bağımlılıktan kurtaracağını söylediği bir dizi gümrük vergisi yahut diğer ülkelerden yapılan ithalata vergi getirme söylediği söz vermişti. Bu eylem için Trump, diğer ülkelerin ABD ürünlerine uyguladığı vergilerle eşitleyeceğini belirttiği ‘karşılıklı‘ tarifeler uygulayacağını dile getirmişti.

Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt yaptığı açıklamada, yarın uygulanmaya başlayacak karşılıklı gümrük vergilerine atıf yaparak “2 Nisan 2025, çağdaş Amerikan tarihinin en çok önemli günlerinden biri olarak kayıtlara geçecek” demişti.

Leavitt ABD’nin, bugüne kadar gümrük vergileri konusunda birçok ülke tarafından haksız şekilde vergilendirildiğini ifade ederek ABD Başkanı Trump‘ın göreve gelmesiyle bu durumun değiştiğini anlatmış ve artık hangi ülke ABD’ye ne kadar gümrük vergisi koymuşsa o ülkeye o ölçüde vergi uygulayacaklarını vurgulamıştı.

Leavitt açıklamasında şu cümleleri kaydetmişti:

“Yarından itibaren Amerikalıların soyulduğu günler geride kalacak” cümleinin altını çizen Leavitt, “Eğer eserinizi Amerika’da üretiyorsanız, gümrük vergisi ödemezsiniz. Bu kadar basit” demişti.

Trump’ın ne açıklaması bekleniyor?

ABD Başkanı Donald Trump‘ın planlarına ilişkin detaylar belirsizliğini korurken larşılıklı gümrük vergileri benzeri ürün bazında vergiler yahut her ülkeden gelen tüm mallara uygulanan daha geniş vergiler getirilmesi bekleniyor. Açıklanması beklenen oranlar diğer ülkelerin uyguladıkları vergilerin yanı sıra katma değer vergilerini ve yerli şirketlere sağladıkları sübvansiyonları da yansıtabileceği dile getiriliyor.

Beyaz Saray Baş Strateji Uzmanı ve Liderin Kıdemli Danışmanı Peter Navarro verdiği demeçte, gümrük vergilerinin yıllık 600 milyar dolar getirebileceğini, bunun da ortalama yüzde 20’lik bir oran manasına geldiğini dile getirmişti.

Trump, diğer ülkelerin yanı sıra Avrupa Birliği, Güney Kore, Brezilya ve Hindistan’ı da bu vergiler yoluyla vergilendirmekten bahsetmişti. Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt yaptığı açıklamada Trump‘a danışmanları tarafından çeşitli teklifler sunulduğunu ifade ederek Trump’ın sonuncu kararı vereceğini fakat şimdi tarifelerden ülke çapında herhangi bir muafiyet düşünmediğini de sözlerine eklemişti.

Daha önce ertelenen ithalat vergileri yakında yürürlüğe girebileceğini dile getiren uzmanlar, Trump‘ın Kanada ve Meksika’dan gelen pek çok ürün için bir ay mühletle ertelediği vergi Nisan ayı başında yürürlüğe girmesini beklediklerini dile getiriyor.

Hangi vergilerin başlatılması bekleniyor?

Trump Meksika’ya yeni gümrük vergileri getirmenin yanı sıra Çarşamba gününden itibaren ABD’nin de dahil olduğu Venezüella’dan petrol yahut gaz satın alan tüm ülkelerden yapılan ithalata yüzde 25 gümrük vergisi koyacağını açıklamıştı.

Trump‘ın araba ithalatına da uygulayacağı yüzde 25’lik gümrük vergisinin de Perşembe günü yürürlüğe girmesi beklenirken ithal edilen arabalar üzerindeki vergilerin de başladığı ifade edilmişti. Tarifelerin ilerleyen haftalarda 3 Mayıs’a kadar geçerli araba modüllerini da kapsayacak şekilde genişletilmesi bekleniyor.

Beyaz Saray‘dan yapılan açıklamada, bu yeni vergilerden yılda 100 milyar dolar gelir elde edilmesinin beklendiği dile getirilmişti. Lakin ekonomistler bu ticaret hareketinin araba sanayisinin global tedarik zincirini alt üst edeceğini ve tüketiciler için daha yüksek fiyatlara yol açacağını vurguluyor.

Hangi gümrük vergileri yürürlüğe girmişti?

ABD Başkanı Trump 4 Şubat’tan itibaren Çin‘den ithal edilen tüm ürünlere yüzde 10 gümrük vergisi uygulamaya başlamış ve bu vergiyi 4 Mart’tan itibaren de iki katına çıkararak yüzde 20’ye yükseltmişti. Çin ise 10 Şubat’ta yürürlüğe giren kömür ve sıvılaştırılmış doğal gaz ürünlerine yüzde 15 ve ABD’den gelen ham petrole yüzde 10 gümrük vergisi de dahil olmak üzere bir dizi ABD malını kapsayan misilleme gümrük vergileriyle karşılık vermişti. Bunlara ek olarak Çin de 10 Mart’tan itibaren ABD’nin çok önemli tarım ürünlerine yüzde 15’e varan gümrük vergileri uygulamaya başlamıştı.

Trump‘ın genişletilmiş çelik ve alüminyum tarifeleri de bu Mart başlarında yürürlüğe girmişti. Trump‘ın çelik muafiyetlerini kaldıran ve alüminyumun vergisini daha önce 2018’de koyduğu ithalat vergilerinden yükselten buyruğu 12 Mart’ta yürürlüğe girerken, her iki metal de artık yüzde 25 oranında vergilendiriliyor.

Amerika’nın en büyük iki ticaret ortağı olan Kanada ve Meksika da yüksek gümrük vergileriyle karşı karşıya kaldı. Mart ayında Trump, her iki ülkeye uyguladığı yüzde 25’lik gümrük vergilerinde kısmi ve bir ay sürecek bir ertelemeye gitmiş ve otomotivle ilgili ithalatın yanı sıra 2020 ABD-Meksika-Kanada Mutabakatı’na uygun mallara yönelik vergileri Nisan ayı başına kadar ertelemişti.

Ancak diğer ithalat vergilerinin yanı sıra Kanada enerji ürünlerine yüzde 10’luk daha düşük bir vergi uygulanmaya devam ediyor. Bu tarifelerin yanı sıra yeni çelik ve alüminyum ithalat vergilerine karşılık olarak Kanada, ABD mallarına milyarlarca dolar fiyatında bir dizi karşı tedbir aldı. Bu ortada Meksika’ya da şimdi resmi olarak yeni vergiler getirilmiş değil. Uzmanlar söylediği söz edilen bu durumu Trump‘ın aksiyonlarına misilleme söylediği söz vermesine karşın ticaret savaşını yatıştırmayı umduğunun bir işareti olarak değerlendirmişti.

Hangi ek gümrük vergileri bekleniyor?

Uzmanlar ABD Başkanı Trump‘ın bakır, kereste, ilaçlar ve bilgisayar çipleri benzeri ürünlere yönelik ithalat vergisi tehdidiyle birlikte daha fazla gümrük vergisi uygulamasının mümkün olduğuna işaret ediyor.

Kanada benzeri pek çok ülke de söylediği söz edilen bu tehditlere misilleme tedbirleri alma söylediği söz vermişti. Trump, bugün açıklaması beklenen gümrük vergileri uygulanana kadar diğer ülkelerle müzakere etmeyeceğini söylemiş fakat araba ithalatına getirdiği yüzde 25’lik vergilerin kalıcı olacağını vurgulamıştı.

Trump‘ın çelik ve alüminyum tarifelerine karşılık olarak Avrupa Birliği, çelik ve alüminyum ürünlerinin yanı sıra Amerikan sığır eti, kümes hayvanları, burbon, motosiklet, fıstık ezmesi ve kot pantolonları da hedef alan yaklaşık 26 milyar euro bedelindeki ABD mallarına yönelik önlemler açıklamıştı. 27 üyeli blok, bu misilleme ticaret hareketini 1 Nisan ve 13 Nisan’da olmak üzere iki kademede gerçekleştirmeyi planlamıştı lakin daha sonra makul bir tarih vermeden Nisan ortasına kadar erteleyeceğini dile getirmişti.

Piyasalar ne tepki veriyor?

ABD Başkanı Trump’ın gümrük vergileriyle ilgili açıklamalarının finans piyasalarında tedirginliğe yol açtığı belirtiliyor. Özellikle yatırımcıların Trump‘ın gümrük vergilerini kalıcı hale mi getireceğini yoksa bunları gelecekteki ticaret müzakerelerinde bir pazarlık kozu olarak mı gördüğünü belirlemekte zorlandığını vurgulanıyor.

Pazar günü Trump‘ın gümrük vergilerinin ‘tüm ülkeleri‘ kapsayacağını söylemesinin akabinde piyasalarda bundan etkilenmiş; Asya pay senetleri, global ticaretin daha da sekteye uğrayacağı beklentisiyle Pazartesi günü keskin bir düşüş yaşamıştı.

Japonya‘nın Nikkei endeksi yüzde 4, Güney Kore‘nin Kospi endeksi ise yüzde 3 değersizleşmişti. Avrupa piyasalarında da satışlar yaşanmış; İngiltere‘nin FTSE 100 endeksi yüzde 0.9, Almanya‘nın DAX endeksi yüzde 1.3 ve Fransa‘nın CAC endeksi yüzde 1.6 değersizleşmişti

Piyasalardaki dalgalanma devirlerinde klâsik olarak inançlı bir liman olarak kabul edilen altın, ilk defa 3 bin 100 doların üzerine çıkarak ons başına 3 bin 106,79 dolarla rekor düzeyden işlem görmüştü.

Bir finansal araştırma şirketi olan TS Lombard’ın genel müdürü Dario Perkins yaptığı açıklamada “Piyasaların Trump’ın ‘Kurtuluş Günü’ açıklamasına şiddetli bir şekilde tepki vermesi garip olurdu. Üç aydır bu mevzu hakkında konuşuyor” dediği açıklamasında, “Çoğu yatırımcı hiper-küreselleşmenin şirket karları ve verimlilik için iyi olduğu fikrine inanıyor bundan ötürü bunu bilakis çevirmek uluslararası tedarik zincirleri ve borsalar için olumsuz olacaktır” cümlelerini kaydetti.

Perkins açıklamasında, “Gümrük tarifeleri ABD ekonomisine gerçek bir zarar vermeye başlayana kadar örneğin daha yüksek işsizlik şeklinde, finansal piyasalarda çok önemli bir olumsuz tepki olmayacaktır. Bunu görmezden gelmek imkansız olacaktır” dedi.

Diğer ülkeler mümkün vergilere ne tepki vermişti?

ABD’nin ticaret ortakları Trump‘ın gümrük vergilerine cevap vermeye başlayarak ticaret savaşını tırmandırmıştı.

Kanada Başbakanı Mark Carney Trump’ın ataklarını Kanadalı çalışanlara yönelik ‘doğrudan bir saldırı’ olarak nitelendirerek, “ABD’nin gümrük vergilerine karşı, ABD’de azamî, Kanada’da ise asgarî tesir yaratacak misilleme ticari aksiyonlarımızla mücadele edeceğiz” demişti.

Trump‘ın 11 Mart’ta çelik ve alüminyum fiyatlarını arttırmasının akabinde, ABD’nin endüstriyel metallerdeki en büyük dış tedarikçisi olan Kanada, 20.7 milyar ABD doları bedelinde yüzde 25 misilleme gümrük vergisi açıklamıştı.

Avrupa Birliği’nin yürütme organı Avrupa Komitesi da 11 Mart’taki açıklamanın akabinde 28 milyar dolara kadar ABD malına karşı gümrük vergisi uygulayacağını açıklamıştı.

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ise tarifelerin ‘işletmeler için kötü‘; ‘tüketiciler için daha kötü‘ olacağını ifade ederek, “AB, ekonomik çıkarlarını korurken müzakere edilmiş tahliller aramaya devam edecektir” demişti.

Japonya Başbakanı Şigeru İşiba, hükümetinin gümrük tarifelerine karşılık olarak ‘uygun tedbirleri‘ değerlendireceğini söylemişti.

Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, ABD’nin ‘şantaj‘ yapmaya devam etmesi halinde Pekin’in ‘karşı saldırıya‘ geçeceğini ifade ederek, “‘Önce Amerika’ bir Amerikan zorbalığı olmamalı ve kendi çıkarlarını diğer ülkelerin yasal haklarına ve çıkarlarına zarar verme temelinde inşa etmemelidir” demişti.

İsrail farklı ise bir yaklaşım benimsemişti. İsrail Salı günü ABD mallarına uyguladığı tüm gümrük vergilerini iptal edeceğini açıklayarak Trump‘ın yeniden seçilmesinden bu yana bunu yapan ilk ülke olmuştu. İsrail’in ABD ihracatına uyguladığı gümrük vergilerinin sınırlı olduğu belirtilirken bu atağın İsrail’i Trump‘ın ‘radarından çıkarmayı amaçladığı’ şeklinde değerlendirildi.

Gümrük vergileri ABD ekonomisini etkileyecek mi?

ABD Başkanı Trump ticaret planlarını ABD için bir ‘nimet’ olduğunu dile getirmişti. Lakin Trump‘ın bu siyasetleri ekonomistlerin ve iş adamlarının ABD tüketici fiyatları konusunda ihtarlarına neden olmuştu. çünkü ABD’deki tüketim mallarının yaklaşık yarısının yurtdışından geldiği tahmin ediliyor.

Örneğin arabalar konusunda Autos Drive America’nın CEO’su Jennifer Safavian “Bugün uygulamaya konulan gümrük tarifeleri ABD’de araba üretmeyi ve satmayı daha pahalı hale getirecek ve sonuçta daha yüksek fiyatlara yol açacaktır” cümlesini kaydetmişti.

Ekonomistler ise ithal mallara gümrük vergisi getirilmesinin, ithalatçıların maliyetleri tüketicilere yansıtması nedeniyle enflasyonu yükselteceğinden telaş ettiklerini dile getirmişti. Geçen hafta açıklanan bilgilerde, ABD genelinde tüketici hassaslığının Mart ayında keskin bir düşüşle 2021’den bu yana en düşük düzeyine gerilediğini göstermişti.

Goldman Sachs ise geçtiğimiz günlerde ABD’nin önümüzdeki 12 ay içinde resesyona girme muhtemelliğine ilişkin varsayımını daha önce yüzde 20 iken yüzde 35’e yükseltmiş ve bunun muhtemelen Wall Street‘te daha fazla kayba yol açacağı ikazında bulunmuştu.