Uzmanından “TV’lerdeki karizmatik suç figürleri gençlerdeki ‘şiddet kültürü’nü besliyor” uyarısı

Öğretmen Fatma Nur Çelik’in ölümü sonrası okullarda şiddet tartışmaları yeniden gündeme gelirken, Klinik Psikolog Mader Bengisu Bilgen, televizyon dizileri ve sosyal medya algoritmalarının beslediği bir “şiddet kültürü” oluştuğunu söyledi. Bilgen, “Hukuk dışı davranmasına rağmen ödüllendirilen, ‘racon kesen’ karakterler genç zihinlerde adaletin ancak güçle tesis edilebileceği yanılgısını oluşturuyor” dedi.

Türkiye, öğretmen Fatma Nur Çelik’in ölümüyle birlikte şiddetin okullara taşındığına dair tartışmaları yeniden konuşmaya başladı. Konuya ilişkin değerlendirmede bulunan Klinik Psikolog Mader Bengisu Bilgen, “şiddet kültürü”nün televizyon dizileri ve sosyal medya algoritmalarıyla güçlendiğini ifade etti.

“Racon” kültürü ve “karizmatik suç figürleri” vurgusu

Türkiye Gazetesi’nin haberine göre, Bilgen, özellikle prime-time saatlerinde yayınlanan mafya temalı dizilerin şiddeti meşrulaştıran bir zemin oluşturduğunu söyledi. Bilgen, Albert Bandura‘nın “Sosyal Öğrenme Kuramı”na işaret ederek, gençlerin ekranda gördükleri “karizmatik” suç figürlerini model aldıklarını belirtti.

Bilgen, “Hukuk dışı davranmasına rağmen ödüllendirilen, ‘racon kesen’ ve kendi adaletini şiddetle sağlayan bu karakterler, genç zihinlerde adaletin ancak güçle tesis edilebileceği yanılgısını oluşturuyor” değerlendirmesini yaptı.

TikTok ve “güç ikamesi”

Sosyal medya platformlarında şiddeti öven içeriklerin hızla yayıldığını söyleyen Bilgen, özellikle TikTok gibi mecralarda “otoriter figürlerin” kısa sürede çok sayıda gence ulaştığını ifade etti. Bilgen, sosyal ve ekonomik olarak kendini yetersiz hisseden gençlerin bu figürlerle özdeşleşerek “güç ikamesi” yaşadığını, şiddetin “güç kazanma aracı” olarak kodlanabildiğini söyledi.

“Algoritmalar şiddeti öne çıkarıyor”

Bilgen, şiddetin yayılmasındaki teknik riskin sosyal medya algoritmaları olduğunu belirterek, platformların kullanıcıyı daha uzun süre içeride tutmaya odaklı tasarımının “tartışma, kavga ve şoke edici görüntüleri” öne çıkardığını söyledi. Bilgen’e göre bu durum, şiddetin “normal” ve “izlenmeye değer” bir eğlence biçimi gibi algılanmasına, şiddet içeriklerine maruz kalanlarda ise zamanla “duyarsızlaşma” ve empati kaybına yol açabiliyor.

Çözüm önerisi: Medya okuryazarlığı

Bilgen, bu tabloyla mücadelede “medya okuryazarlığı” eğitiminin önemine dikkat çekti. İzleyicilerin, izledikleri içeriklerin arkasındaki manipülasyonu fark etmesi ve beğeni-yorum gibi etkileşimlerin şiddet sarmalını nasıl beslediğini görmesi gerektiğini belirten Bilgen, gençlerin “eleştirel medya tüketicisi” hâline getirilmesi gerektiğini söyledi.