Yaşlılık ve adalet duygusu

Dr. Emel Sakınç Çağlar*

Duygular önemlidir. Davranışları, duruşu, başkaları ile bir arada olabilmeyi, diğergamlığı, özetle bireysel ve toplumsal var oluşu sağlar. İnsanın yaşlılık döneminde, yaşamı boyunca içinde biriktirmiş olması gereken bir duygudur adalet duygusu. Elbette dünden bu güne edinilebilecek bir duygu değil bu. Yıllar içinde biriken, inşa edilen, varlığı da yokluğu da toplumun tamamını ilgilendiren bir duygu. Başta ruh sağlığını, dolayısıyla da bütün sistemleri etkileyen de bir sağlık belirleyicisi.

Toplumun adalet duygusundan mahrum kalması sağlık sistemleri için ağır bir yüktür. Yaşlılıkta bu durum katlanarak artmakta, taşınamaz hale gelmektedir.

2024 yılı verileri ile* Türkiye’de yaşlı nüfus yüzde 10,6’ya yükselmiştir ki bu, yaşlı nüfus olarak tanımlanan yüzde 10 eşiğinin aşıldığını göstermektedir. Projeksiyonlar bu oranın 2030 yılında yüzde 13,5, 2040 yılında yüzde 17,9 olacağını öngörmektedir.

2023 yılı Türkiye Yaşlı Profili Araştırması verileri ile**;

Türkiye’de 1 milyon 750 bin 900 yaşlı tek başına yaşamaktadır.

Kronik hastalığı olan 65 yaş üzeri kişilerin oranı yüzde 78,7’dir.

Kronik hastalığının, günlük faaliyetlerini ciddi ölçüde kısıtladığını belirtenlerin oranı yüzde 32,3’tür.

Evde bakım desteğine ihtiyacı olan yüzde 16,4’tür.

Yürüme, merdiven çıkma veya inmede zorluk yaşlı erkeklerde yüzde 18,2, yaşlı kadınlarda yüzde 34,3

Bir şeyler taşıma veya tutmada zorluk erkeklerde yüzde 19,9, kadınlarda yüzde 37,5

Yaşıtlarına göre öğrenme, basit dört işlem yapma, hatırlama veya dikkatini toplamada zorluk erkeklerde yüzde 8,7, kadınlarda  yüzde 18 olarak belirtilmiştir.

Bu veriler, Türkiye’de bireylerin ne yaşadığı, nasıl yaşadığı, nasıl beslendiği, ne kadar hareket edebildiği, bilişsel ve sosyal açıdan sağlıklı kalabilmek için neler yapabildiklerinin de göstergesidir aynı zamanda. Kaygı bozukluğu başlıca hastalık sebebidir örneğin. Her yaşta öğrenmenin, hatırlamanın, düşüncenin, akıl yürütmenin önündeki en önemli engeldir.

Adalet duygusu çocukluktan itibaren sağlığın önemli bir belirleyicisidir. Yetişkin dönemde çıkan psikiyatrik hastalıkların, depresyonun, yeme bozukluklarının altta yatan sebepleri bebeklik, çocukluk döneminde edindiğimiz adalet duygusuna dayanır. Haksızlığa, zorbalığa uğramış olmak zordur. Onarılması yıllar süren destek tedavilerini zorunlu kılar. Bazen o da işe yaramaz.

Özellikle kadınlar, çocukluktan itibaren, adalet duyguları zedelenerek yaşamakta, kaygı bozukluğu ve depresyona neden olan duygu durumları biriktirmektedir. İç Hastalıkları polikliniğinde yaşlı kadın hastalarda sıklıkla gördüğümüz depresyon, kaygı bozukluğu altta yatan pek çok kronik hastalığın sebebi, kolaylaştırıcısı ve hastalığı kontrol altına almada güçlüğe neden olan durumlardır.

Korkarım bugün, dünya yaşlılar gününde baktığımızda Türkiye’de genç yaşlardan itibaren hayatı severek, isteyerek yaşama şansını, erdemini, kendimize ait sağlıklı bir yaşam sürme ve hayattan doyum sağlama yeteneğimizi giderek kaybediyoruz. Fiziksel ve ruhsal olarak yaşlılıkta çok işimize yarayacak sağlıklı hayatlar yaşamıyoruz. Yaşlanıyoruz, biyolojik olarak yaşlanmak sorun değil, çok daha kötüsü, çok genç yaşlarda ruhen, sosyal olarak yaşam enerjisini, yaşama sevincini kaybetmekte olan, üretmekten uzaklaşan bir toplum olmak.

*https://data.tuik.gov.tr

**https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Turkiye-Yasli-Profili-Arastirmasi-2023

*İç Hastalıkları Uzmanı