İran-ABD müzakerelerinde son durum: Temel anlaşmazlık noktaları ve güncellenmiş plan ne?

Geçici ateşkesin ilan edildiği 8 Nisan’dan bu yana neredeyse altı hafta geçti. o zamandan bu yana çatışmalar büyük oranda durmuş olsa da kalıcı bir barış anlaşmasının tarifi konusunda henüz bir uzlaşma sağlanmadı.

Barış görüşmeleri özeti

Trump, pazartesi günü Truth Social’da “İran için saat işliyor, hızlı hareket etmezlerse geriye bir şey kalmaz” paylaşımı yaptıktan kısa süre sonra, dün de Katar, Suudi Arabistan ve BAE liderlerinin “ciddi müzakereler devam ediyor” talebiyle planladığı saldırıyı 1 saat kala durdurduğunu duyurdu.

ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth ve Genelkurmay Başkanı General Dan Caine’e talimat vererek hazırlığı sürdürmelerini, ancak anlaşma olmazsa “tam ölçekli büyük saldırı” için anında harekete hazır olunmasını istedi.

Her iki taraf da karşı tarafın tekliflerinden memnun değil. Son günlerde BAE’deki Barakah Nükleer Santrali’ne ve Suudi Arabistan’a insansız hava aracı saldırıları oldu. Bu da yeni tırmanma endişelerini artırdı.

İran’ın güncellenmiş 14 maddelik barış planı

Tahran, önceki ABD teklifine Pakistan aracılığıyla revize edilmiş yanıt verdi. Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi’ye göre başlıca talepler:

ABD ise İran’ın nükleer programını tamamen sökmesini, Hürmüz Boğazı ablukasının kaldırılmasını ve dünya petrol/LNG ticaretinin yüzde 20’sinin geçtiği boğazda serbest geçişi istiyor.

Ana anlaşmazlık noktaları

1. Zenginleştirilmiş uranyum stokları: İran’ın yaklaşık 440 kg yüzde 60 zenginleştirilmiş uranyumu var. ABD bu stokun kendisine teslim edilmesini istiyor. İran ise elindeki uranyumu en fazla üçüncü bir ülkeye vermeyi düşünüyor. Bu konu şimdilik “ertelendi”.

2. Uranyum zenginleştirme hakkı: ABD, 20 yıla kadar tüm uranyum zenginleştirmesinin durdurulmasını talep ediyor. İran, Obama dönemindeki JCPOA’da izin verilen yüzde 3.67 seviyesine dönmek istiyor.

3. Hürmüz Boğazı: İran savaşın başından beri boğazı kısıtladı, bazı ülkelerden geçiş ücreti talep ediyor. ABD bunu reddediyor ve kendi ablukasını sürdürüyor. İran ve Umman, güvenli geçiş mekanizması için müzakere ediyor.

4. Vekil güçler: Hizbullah, Husiler, Irak ve Suriye’deki gruplara destek.